Luden

İşitme Cihazı, Koklear İmplantasyon ve Dil ve Konuşma

İşitme cihazı veya koklear implant kullanan bireylerle dinleme, dil ve sözel iletişim becerilerini geliştirmeye yönelik bireyselleştirilmiş eğitimler yürütüyoruz.

Hazırlayan:· Odyoloji ve Konuşma Bozuklukları Uzmanı· Güncelleme: 5 Ekim 2026

İşitme cihazı, sesi yükselterek işitme kaybı olan kulağın duyabileceği hâle getiren bir cihazdır; koklear implant ise işitme cihazından yeterince yararlanamayan ileri ve çok ileri derecede işitme kayıplı bireylerde, iç kulağın hasarlı bölümünü atlayarak işitme sinirini doğrudan uyaran ve ameliyatla yerleştirilen bir cihazdır.

Dil, günlük yaşam için esastır ve tüm öğrenmelerin merkezinde yer alır. Çocuklar dünyayı dil, okuma ve yazma yoluyla anlamaya başlarlar. İşitme kaybı olan çocukların eğitiminin temel amaçlarından biri, yaşına uygun dil ve sözlü iletişim becerilerini geliştirmektir. Çocukların alıcı ve ifade edici dil becerilerini geliştirmeleri ve sosyal hayata katılımları için işitme gereklidir. Doğuştan veya dil öncesi dönemde ortaya çıkan işitme kaybı, çocuğun dil ve konuşma gelişimini olumsuz etkileyerek normal işiten akranlarından bilişsel, sosyal ve duygusal gelişimde farklılık göstermelerine neden olabilir. Hafif derecede işitme kaybı olan çocuklarda bile konuşma seslerinde hatalar yani artikülasyon bozuklukları görülebilir, alıcı ve ifade edici dilde gecikmeler meydana gelebilir. İşitme kaybının derecesi arttıkça çocuğun konuşma yeteneği ve sözcük dağarcığı azalır. Dilde yaşanan güçlük çocuğun okuduğunu anlama ve akademik performansını olumsuz etkiler.

İleri ve çok ileri derecede işitme kayıplı çocuklar ciddi okuma güçlükleri açısından risk grubundadırlar. Son yıllarda yenidoğan işitme tarama programları, işitme cihazı ve koklear implantasyon teknolojisindeki gelişmeler ve erken eğitim ile işitme kayıplı çocukların dil ve konuşma becerileri önemli oranda gelişmektedir.

Koklear implantlar ve işitme cihazları sayesinde doğuştan işitme kaybı olan pek çok çocuk konuşma dilini edinebilmektedir. İşitme kaybında temel nokta erken tanı ve cihazlamayı takiben sözel dil girdisi ve özel eğitimdir. Bu sayede ileri derecede işitme kaybı olan çocuklar yaşıtlarına benzer bir dil gelişimine sahip olabilirler. Yapılan araştırmalar, koklear implant ameliyatı sonrası alınan yoğun işitsel sözel eğitimle birlikte dinleme ve dil becerilerinin arttığını belirtmektedir. Ayrıca yoğun işitsel sözel eğitimin yanı sıra çocuğun akranları ile birlikte okul öncesi eğitime devam etmesi çocukların dil ve konuşma gelişimini desteklemektedir.

Ne zaman uzmana başvurmalı?

İşitme kaybı ne kadar erken fark edilip çocuk ne kadar erken cihazlanırsa dil gelişimi o kadar iyi desteklenir. Aşağıdakilerden biri varsa vakit kaybetmeden bir kulak burun boğaz hekimine ya da odyoloğa başvurun:

  • Bebeğiniz yenidoğan işitme taramasından geçemedi ya da tarama yapılmadı.
  • Bebeğiniz yüksek seslere irkilmiyor.
  • 6 aylıktan sonra sesin geldiği yöne dönmüyor.
  • 1 yaşına kadar "anne", "baba" gibi tek sözcükler söylemiyor.
  • Sizi görünce başını çeviriyor ama yalnızca adını seslendiğinizde dönmüyor.
  • Bazı sesleri duyuyor, bazılarını duymuyor gibi görünüyor.
  • Konuşması yaşıtlarına göre geride ya da anlaşılmıyor; yönergeleri izlemekte zorlanıyor, sık sık "ne?" diye soruyor ya da televizyonun sesini çok açıyor.
  • İşitme cihazı ya da implant kullanan çocuğunuzun seslere tepkisi azaldı ya da konuşmasında gerileme var. Bu durumda cihazın ve işitmenin kontrolü için odyoloğunuza başvurun.
  • Yenidoğan taramasından geçmiş olsa da bu belirtileri fark ediyorsunuz. İşitme kaybı sonradan da ortaya çıkabilir.

Luden'de süreç

Tanısı konmuş, işitme cihazı kullanan ya da koklear implant ameliyatı olmuş çocuklarla Luden'de süreç şu adımlarla ilerler:

  1. Ön görüşme. İşitme kaybının ne zaman fark edildiğini, cihaz ya da implant öyküsünü ve odyolojik raporları aileyle birlikte inceleriz.
  2. Değerlendirme. Dil gelişimini Türkçe Erken Dil Gelişim Testi (TEDİL) ya da Türkçe Okul Çağı Dil Gelişim Testi (TODİL) ile, konuşma seslerini Sesletim ve Sesbilgisi Testi (SST) ile değerlendiririz. Okul öncesi dönemdeki çocuklarda okuma yazmaya temel olan becerilere Erken Okur Yazarlık Testi (EROT) ile bakarız.
  3. Bireysel eğitim planı. Dinleme, dil ve konuşma hedeflerini çocuğun yaşına, işitme düzeyine ve cihaz kullanımına göre belirleriz. İşitsel-sözel yaklaşımla çocuğun cihazıyla duyduklarını anlamlandırmasını ve konuşmasını destekleriz.
  4. Aile rehberliği ve erken okuryazarlık. Evde dinleme ve konuşma ortamı, cihazın gün boyu kullanımı ve birlikte kitap okuma konusunda ailelere rehberlik ederiz. Gerektiğinde ailenin onayıyla çocuğun odyoloğu ve implant merkeziyle iletişim kurarız.
  5. RAM raporuyla ya da rapor olmadan. Rehberlik ve Araştırma Merkezi'nden (RAM) özel eğitim değerlendirme raporu alan çocuklar, Millî Eğitim Bakanlığı'nın işitme yetersizliği destek eğitim programı kapsamında merkezimizde eğitim alabilir; bu eğitimin ücretini MEB karşılar. Raporu olmayan aileler de değerlendirme ve eğitim için başvurabilir.

Sık sorulan sorular

İşitme cihazı ya da koklear implant takılınca çocuğum hemen konuşur mu?

Hayır. Cihaz sesi duyulur hâle getirir; çocuğun duyduğu sesleri anlamlandırmayı ve konuşmayı öğrenmesi zaman alır. Koklear implantla işitmek normal işitmeden farklıdır ve öğrenilmesi gerekir. Bu süreçte cihazın düzenli kullanılması, işitsel-sözel eğitim ve ailenin çocukla bol bol konuşması belirleyicidir. İlerlemenin hızı çocuğun tanı ve cihazlanma yaşına ve işitme kaybının derecesine göre değişir.

İşitme cihazını ya da implantı günde ne kadar kullanmalı?

Çocuk uyanık olduğu sürece cihazı takılı olmalıdır. Araştırmalar, işitme cihazını gün boyu düzenli kullanan çocukların dil becerilerinin daha hızlı geliştiğini gösteriyor. Cihazın her gün çalıştığını kontrol etmek ve odyolog kontrollerini aksatmamak da önemlidir.

İşitme kaybı ne zaman fark edilmeli?

Uluslararası öneri "1-3-6" ilkesidir: bebeklerin işitmesi 1 aylıktan önce taranmalı, taramadan geçemeyen bebeklerde kesin tanı 3 aylıktan önce konmalı, işitme kaybı olan bebeklerde cihazlama ve erken eğitim 6 aylıktan önce başlamalıdır. Türkiye'de Sağlık Bakanlığı'nın Yenidoğan İşitme Tarama Programı kapsamında bebeklerin işitmesi doğumdan kısa süre sonra taranır.

Koklear implant ameliyatı için en uygun yaş nedir?

Kararı çocuğun kulak burun boğaz hekimi ve odyoloğundan oluşan implant ekibi verir. Araştırmalar, implant için uygun olan çocuklarda ameliyatın daha erken yaşta yapılmasının konuşma dilinin daha hızlı gelişmesiyle ilişkili olduğunu gösteriyor. Ailenin çocukla sözel iletişimi bu kazanımı güçlendiriyor.

İşitme kaybı olan çocuk okuma yazmayı nasıl öğrenir?

İşitme kayıplı çocuklar okuma güçlükleri açısından risk altındadır; bu yüzden okuma yazmaya temel olan beceriler okul öncesi dönemde desteklenmelidir. Destina Sezgin Küçük'ün de yazarları arasında bulunduğu 2024 tarihli bir araştırmada, işitme cihazı kullanan 5–6 yaşındaki çocukların sözcük bilgisi, harf bilgisi ve dinlediğini anlama becerileri normal işiten yaşıtlarından anlamlı düzeyde düşük bulundu. Evde her gün birlikte kitap okumak, kitaptaki resimler ve olaylar üzerine konuşmak, harflerle ve seslerle oyunlar oynamak bu becerileri destekler.

Kaynakça

  1. National Institute on Deafness and Other Communication Disorders (NIDCD). Cochlear Implants. https://www.nidcd.nih.gov/sites/default/files/cochlearimplants.pdf
  2. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). About Hearing Loss in Children. https://www.cdc.gov/hearing-loss-children/about/index.html
  3. Joint Committee on Infant Hearing (2019). Year 2019 Position Statement: Principles and Guidelines for Early Hearing Detection and Intervention Programs. Journal of Early Hearing Detection and Intervention. https://www.jcih.org/JCIH_2019_Executive_Summary.pdf
  4. T.C. Sağlık Bakanlığı (2014). Yenidoğan İşitme Tarama Programı Genelgesi (2014/27). https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/Mevzuat/Genelgeler/2014-27_Yenidogan_Isitme_Tarama_Programi_Genelgesi.pdf
  5. Niparko, J. K., Tobey, E. A., Thal, D. J. ve ark. (2010). Spoken language development in children following cochlear implantation. JAMA, 303(15), 1498–1506. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20407059/
  6. Tomblin, J. B., Harrison, M., Ambrose, S. E., Walker, E. A., Oleson, J. J. & Moeller, M. P. (2015). Language outcomes in young children with mild to severe hearing loss. Ear and Hearing, 36(Suppl 1).
  7. Piştav Akmeşe, P., Sezgin Küçük, D. & Kirazlı, G. (2024). Investigation of early literacy skills of preschool children with hearing loss. Italian Journal of Pediatrics, 50, 4. https://doi.org/10.1186/s13052-024-01578-0
  8. Piştav Akmeşe, P. & Sezgin Küçük, D. (2022). İşitme kayıplı çocuklarda erken okuryazarlık becerileri. Türk Odyoloji ve İşitme Araştırmaları Dergisi, 5(1), 18–23. https://dergipark.org.tr/tr/pub/tjaudiologyandhear/issue/70001/1035463

İlgili rehber

Hazırlayan

Destina Sezgin Küçük

Destina Sezgin Küçük

Odyoloji ve Konuşma Bozuklukları Uzmanı

Destina Sezgin Küçük, İzmir Çiğli'deki Luden Özel Keşif Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezi'nin kurucu ortağı ve Odyoloji ve Konuşma Bozuklukları Uzmanıdır. Ege Üniversitesi'nde koklear implantlı okul öncesi çocuklarda erken okuryazarlık becerileri üzerine yüksek lisans tezi hazırlamıştır. Yayınlarında Destina Sezgin (2019) ve Destina Sezgin Küçük (2022'den itibaren) adlarını kullanmıştır.

Profili gör

İşitme Yetersizliği alanında diğer başlıklar

Bizimle yol arkadaşı olmak için randevu alın.

Randevu