Hazırlayan:Destina Sezgin Küçük· Odyoloji ve Konuşma Bozuklukları Uzmanı· Güncelleme: 6 Ekim 2026
İşitme kaybında dil ve konuşma sorunları, çocuğun konuşma seslerini yeterince duyamamasından kaynaklanan ve konuşma seslerinin üretimini, sözcük dağarcığını, cümle kurmayı ve söyleneni anlamayı etkileyebilen güçlüklerdir; erken tanı, uygun cihazlama ve erken eğitim dil gelişimini belirgin biçimde destekler.
Sesleri ve sözcükleri duymak, bireylerin konuşmayı öğrenmesi açısından önemlidir. Doğuştan veya dil öncesi dönemde görülen işitme kaybı, bireyin dil gelişimini olumsuz etkileyerek bilişsel, sosyal ve duygusal gelişimde normal işiten yaşıtlarından farklılaşmasına neden olabilmektedir. İşitme kaybı hafif derecede olsa dahi bireylerde konuşma seslerinin yanlış üretilmesine (artikülasyon bozukluğu), sesbilgisi (fonolojik) bozukluğuna, işitsel bellek güçlüklerine, alıcı ve ifade edici dil gelişiminde gecikmelere sebep olabilmektedir. İşitme kaybının derecesi arttıkça da bireylerin konuşma üretimi ve sözcük dağarcığı azalmakta, okuma ve yazma becerileri olumsuz yönde etkilenmektedir. Bu nedenle işitme kaybının erken tanılanması, erken müdahale ve eğitim çok önemlidir. İlk aşamada yapılabilecek en önemli şey, işitme testi yaptırmaktır.
İşitme kayıplı çocukların eğitiminin temel hedefi dil becerilerini ve yaşları ilerledikçe sözlü iletişim becerilerini geliştirmelerine yardımcı olmaktır. Çocukların alıcı ve ifade edici dil becerilerini geliştirmeleri ve sosyal hayata eşit katılımları için işitme duyusu gereklidir. Son yıllarda yenidoğan işitme tarama programları, erken tanı ve erken cihazlama (işitme cihazı ve koklear implantasyon) ile çocukların konuşma algısı ve dil gelişim becerileri artmaktadır. İşitme cihazlarında ve koklear implantlarda son yıllardaki gelişmeler, ileri derecede işitme kaybı olan çocukların bile akranları ile birlikte eğitim alabilme oranlarını artırmıştır. Ancak tıbbi tanı ve cihazların tek başına yeterli olmadığı unutulmamalıdır. Çocuklar erken tanıyı ve cihazlamayı takiben mutlaka işitsel sözel eğitim almalıdırlar. İşitme kayıplı çocukların kronolojik yaşlarına uyumlu dil ve konuşma gelişimi için erken eğitim bir gerekliliktir.
Ne zaman uzmana başvurmalı?
İşitme kaybı olan ya da işitme cihazı veya koklear implant kullanan çocuğunuzda aşağıdakilerden biri varsa bir dil ve konuşma uzmanına danışmanızı öneririz:
- İşitme kaybı tanısı yeni kondu; dil gelişimini izlemek ve eğitime erkenden başlamak istiyorsunuz.
- Cihaz kullanmasına rağmen sözcük dağarcığı ya da kurduğu cümleler yaşıtlarına göre geride.
- /s/, /ş/ gibi bazı sesleri söylemiyor, atlıyor ya da başka seslerle değiştiriyor.
- Konuşması aile dışındaki kişiler tarafından zor anlaşılıyor.
- Gürültülü ortamda ya da uzaktan konuşulduğunda söyleneni anlamakta zorlanıyor.
- Okulda dersi takip etmekte ya da okuma yazmayı öğrenmekte zorlanıyor.
Luden'de süreç
Luden'de işitme kaybı olan çocukların dil ve konuşma eğitimi şu adımlarla ilerler:
- Ön görüşme. İşitme kaybının ne zaman fark edildiğini, cihaz ya da implant öyküsünü, odyolojik raporları ve evde konuşulan dili aileyle birlikte konuşuruz.
- Değerlendirme. Dil gelişimini Türkçe Erken Dil Gelişim Testi (TEDİL) ya da Türkçe Okul Çağı Dil Gelişim Testi (TODİL) ile, konuşma seslerini Sesletim ve Sesbilgisi Testi (SST) ile değerlendiririz. Gerektiğinde çocuğun konuşma örneğini Türkçe SALT ile analiz ederiz.
- Bireysel eğitim planı. Dinleme, konuşma sesleri, sözcük dağarcığı, cümle kurma ve sohbet becerilerine yönelik hedefleri çocuğun yaşına, işitme düzeyine ve cihaz kullanımına göre belirleriz.
- Aile ve okul işbirliği. Günlük rutinlerde dili zenginleştirme, birlikte kitap okuma ve evde dinleme ortamını düzenleme konusunda ailelere rehberlik ederiz. Gerektiğinde ailenin onayıyla çocuğun öğretmeniyle ve odyoloğuyla iletişim kurarız.
- RAM raporuyla ya da rapor olmadan. Rehberlik ve Araştırma Merkezi'nden (RAM) özel eğitim değerlendirme raporu alan çocuklar, Millî Eğitim Bakanlığı'nın işitme yetersizliği destek eğitim programı kapsamında merkezimizde eğitim alabilir; bu eğitimin ücretini MEB karşılar. Raporu olmayan aileler de değerlendirme ve eğitim için başvurabilir.
Sık sorulan sorular
İşitme kaybı olan çocuk konuşmayı öğrenebilir mi?
Evet, işitme kaybı olan pek çok çocuk konuşmayı öğrenir. Araştırmalar, işitme kaybı erken fark edilen ve erken cihazlanıp eğitime başlayan çocukların dil gelişiminin, geç tanı alan ya da geç cihazlanan çocuklara göre belirgin biçimde daha iyi olduğunu gösteriyor. Erken başlamanın yararı, işitme kaybının derecesi arttıkça daha da büyüyor. Sonucu işitme kaybının derecesi ve eşlik eden başka güçlüklerin olup olmaması da etkiler.
İşitme kaybı olan çocukla nasıl iletişim kurulur?
Konuşmaya başlamadan önce dikkatini çekin: el sallayabilir, masaya hafifçe vurabilir ya da omzuna dokunabilirsiniz. Yüzünüzü açıkça görebileceği biçimde ona dönük konuşun ve konuşurken dolaşmayın. Normal hızınızda ve normal ses yüksekliğinizde konuşun; yavaş ya da bağırarak konuşmak dudak okumayı zorlaştırır. Televizyonu kapatarak, kapı ve pencereleri kapatarak ortamdaki gürültüyü azaltın. Her çocuğun tercih ettiği iletişim yolu farklı olabilir; bunu çocuğa ya da ailesine sorun.
İşitme kaybı olan çocuklar hangi konuşma seslerinde zorlanır?
İşitme kaybı olan çocuklar en çok kısık ve tiz konuşma seslerini duymakta zorlanır: /s/, /ş/, /f/, /t/ ve /k/ gibi. Duyamadıkları sesleri konuşmalarında atlayabilir ya da başka seslerle değiştirebilirler; bu da konuşmalarının anlaşılmasını güçleştirir.
İşitme kaybı olan çocuk okulda nasıl desteklenir?
Çocuğun öğretmenin yüzünü rahatça görebileceği, gürültü kaynaklarından uzak bir yerde oturması ve öğretmenin konuşurken yüzünü çocuğa dönük tutması önemlidir. Öğretmenin taktığı mikrofonla sesi doğrudan çocuğun cihazına ileten uzaktan mikrofon (FM) sistemleri, gürültülü sınıfta ve uzaktan konuşulanı anlamayı kolaylaştırır. Dil ve konuşma eğitiminde çalışılan hedefleri öğretmenle paylaşmak da çocuğun derse katılımını destekler.
Evde iki dil konuşuluyorsa işitme kaybı olan çocuk iki dili öğrenebilir mi?
Öğrenebilir. Araştırmalar, işitme cihazı ya da koklear implant kullanan ve iki dilde desteklenen çocukların dil becerilerinin tek dilli yaşıtlarından geri kalmadığını, ev dilinin desteklenmesinin diğer dili olumsuz etkilemediğini gösteriyor. Bu yüzden aileler, çocukla en rahat konuştukları dili bırakmak zorunda değildir; iki dilde de bol ve zengin konuşabilirler.
Kaynakça
- American Speech-Language-Hearing Association (ASHA) (2015). Effects of Hearing Loss on Development (Audiology Information Series). https://www.asha.org/siteassets/ais/ais-hearing-loss-development-effects.pdf
- Yoshinaga-Itano, C., Sedey, A. L., Coulter, D. K. & Mehl, A. L. (1998). Language of early- and later-identified children with hearing loss. Pediatrics, 102(5), 1161–1171. https://doi.org/10.1542/peds.102.5.1161
- Ching, T. Y. C., Dillon, H., Button, L. ve ark. (2017). Age at intervention for permanent hearing loss and 5-year language outcomes. Pediatrics, 140(3), e20164274. https://doi.org/10.1542/peds.2016-4274
- National Deaf Children's Society (NDCS). Deaf-friendly communication guidance. https://www.ndcs.org.uk/advice-and-support/all-advice-and-support-topics/deaf-awareness/deaf-friendly-communication-guidance
- American Speech-Language-Hearing Association (ASHA). Hearing Assistive Technology. https://www.asha.org/public/hearing/hearing-assistive-technology/
- Bunta, F. & Douglas, M. (2013). The effects of dual-language support on the language skills of bilingual children with hearing loss who use listening devices relative to their monolingual peers. Language, Speech, and Hearing Services in Schools, 44(3), 281–290. https://doi.org/10.1044/0161-1461(2013/12-0073)
- Piştav Akmeşe, P., Sezgin Küçük, D. & Kirazlı, G. (2024). Investigation of early literacy skills of preschool children with hearing loss. Italian Journal of Pediatrics, 50, 4. https://doi.org/10.1186/s13052-024-01578-0
İlgili rehber
Veli ve öğretmen rehberi
Hazırlayan
Odyoloji ve Konuşma Bozuklukları Uzmanı
Destina Sezgin Küçük, İzmir Çiğli'deki Luden Özel Keşif Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezi'nin kurucu ortağı ve Odyoloji ve Konuşma Bozuklukları Uzmanıdır. Ege Üniversitesi'nde koklear implantlı okul öncesi çocuklarda erken okuryazarlık becerileri üzerine yüksek lisans tezi hazırlamıştır. Yayınlarında Destina Sezgin (2019) ve Destina Sezgin Küçük (2022'den itibaren) adlarını kullanmıştır.
Profili gör