Hazırlayan:Destina Sezgin Küçük· Odyoloji ve Konuşma Bozuklukları Uzmanı· Güncelleme: 5 Ekim 2026
İşitme kaybı, kulağın dış, orta ya da iç bölümünde veya işitme sinirinde oluşan bir sorun nedeniyle seslerin kısmen ya da tamamen duyulamamasıdır; doğuştan olabileceği gibi sonradan da ortaya çıkabilir ve çocuklarda dil ve konuşma gelişimini etkileyebilir.
Kulak; dış kulak, orta kulak ve iç kulak olmak üzere üç bölümden oluşur. Kulağın bu bölümlerinden herhangi birinde bir sorun varsa işitme kaybı yaşanabilir.
İşitme kaybı doğuştan (konjenital) olabileceği gibi doğum sonrası (edinilmiş) kulak enfeksiyonlarına (otitis media), gürültüye ve ilaçlara (ototoksik ilaçlara) bağlı da olabilir.
Doğuştan (Konjenital) İşitme Kaybı
Konjenital işitme kaybının nedenleri şunlardır:
- Erken doğum
- Düşük doğum ağırlığı
- Doğum yaralanmaları
- Hamilelikte uyuşturucu ve alkol kullanımı
- Annenin hamilelikte geçirdiği enfeksiyonlar (ör. sitomegalovirüs (CMV), kızamıkçık)
- Doğum sonrası sarılık ve Rh faktörü sorunları
- Annenin hamilelik döneminde diyabet (şeker hastalığı) olması
- Annenin hamilelik döneminde tansiyon yüksekliği
- Zor doğum nedeniyle bebeğin oksijensiz kalması
- Genetik işitme kaybı
Doğumsal işitme kayıplarının çoğu genetik nedenlidir. Genetik işitme kaybı doğuştan olabilir veya yaşamın ilerleyen dönemlerinde gelişebilir. Anne babadan birinde ya da ikisinde de işitme kaybına neden olan genler olabilir. Ebeveynlerin ikisinde de işitme kaybı olmamasına rağmen çekinik genler nedeniyle bebek işitme kaybına neden olan bir gen taşıyor olabilir.
Genetik İşitme Kaybına Neden Olan Sendromlar
- Waardenburg sendromu
- Usher sendromu
- Treacher Collins sendromu
- Alport sendromu
- Crouzon sendromu
- Down sendromu
Ülkemizde yenidoğan bebeklere doğumdan sonraki ilk 72 saat içinde hastaneden taburcu olmadan işitme testi yapılmaktadır. Yenidoğan işitme taraması, bebeğinizin işitmesi hakkında bilgi verir. Eğer ailede işitme kaybı öykünüz varsa bunu doktorunuzla mutlaka paylaşın.
Doğum Sonrası (Edinilmiş) İşitme Kaybı
Nasıl duyduğunuzu ve işitme duyunuzu nasıl koruyacağınızı öğrenmek için işitmenizi test ettirin.
Edinilmiş işitme kaybı doğumdan sonra ortaya çıkar. Bir hastalıktan veya kazadan kaynaklı olabilir. Doğumdan sonra görülen işitme kaybının nedenleri şunlar olabilir:
- Kulak enfeksiyonları (çocuklarda görülen işitme kaybının yaygın nedenlerinden biridir)
- Kulağa toksik (ototoksik) ilaçlar
- Menenjit
- Kızamık
- Suçiçeği
- Kabakulak
- Kafa travması
- Yüksek sesli müzik dinlemek
- Patlama gibi yüksek seslere maruz kalmak
Kulak Enfeksiyonlarına (Otitis Media) Bağlı İşitme Kaybı
Kulak enfeksiyonları orta kulakta meydana gelir. Kulak enfeksiyonlarına otitis media da denir. Bir veya iki kulakta olabilirler.
Kulak enfeksiyonları çocuklarda sık görülür ve ağrılı olabilir. Çoğu çocuk üç yaşına gelene kadar en az bir kulak enfeksiyonu geçirir.
Kulak enfeksiyonları, çocuklar gelişim döneminde olduğu için yetişkinlere göre daha yaygındır. Orta kulak boşluğu ile boğaz arasında yer alan östaki borusu orta kulak boşluğunun havalanmasını sağlar. Çocuklarda östaki borusu yetişkinlere göre daha küçüktür ve açısı farklıdır. Çocuklardaki bu anatomik durum orta kulak enfeksiyonlarının daha sık görülmesine neden olur.
Seröz otit 2 yaş altındaki çocuklarda daha sık görülmekle birlikte daha büyük çocuklarda da olabilir. Orta kulaktaki seröz sıvı duymayı zorlaştırabilir. Erken dönemde konuşma ve dil gelişimi için işitme çok önemlidir. Bu nedenle erken yaşta görülen işitme kaybı, konuşma ve dilde gecikmelere neden olabilir.
Kulak Enfeksiyonu Belirtileri
Çocuğunuzun kulak enfeksiyonu olup olmadığını fark etmek zor olabilir. Küçük bir çocuk size kulağının ağrıdığını söyleyemez. Çocuğunuzun kulak enfeksiyonu belirtileri şunları içerir:
- Elini sık sık kulağına götürmesi
- Normalden daha fazla ağlama
- Ateş
- Seslere yanıt vermeme
- Uyku problemi
- Kulağından dışarıya sıvı gelmesi
Gürültüye Bağlı İşitme Kaybı
Gürültüye bağlı işitme kaybı, yüksek seslere maruz kaldığımızda ya da bir silah patlaması gibi ani ve yüksek sese kısa süre maruz kalınması durumunda meydana gelebilir. Belirli bir sesten daha yüksek sesle müzik dinlediğimizde ve bunu uzun bir süre devam ettirdiğimizde belirli frekanslarda işitme kaybı meydana gelebilir.
Gürültüye Bağlı İşitme Kaybı İçin Risk Faktörleri
- Gürültünün şiddeti
- Gürültü kaynağına olan mesafe
- Gürültüye maruz kalınan süre
Gürültü seviyeleri desibel (dB) olarak kaydedilir. Gürültü seviyesi ne kadar yüksek olursa, gürültü o kadar şiddetli olur. 70 dB ve altındaki sesler uzun süre dinlense de genellikle işitme kaybına yol açmaz; ancak 85 dB ve üzerindeki seslere uzun süre ya da sık sık maruz kalmak işitme kaybına neden olabilir.
Ototoksik İlaçlara Bağlı İşitme Kaybı
Bazı ilaçlar kulağa zarar vererek işitme kaybına, kulak çınlamasına veya denge bozukluklarına neden olabilir. Bu ilaçlar ototoksik olarak kabul edilir.
Tedavide kullanılan 200'den fazla ototoksik ilaç (reçeteli ve reçetesiz) bulunmaktadır. Bu ilaçlar; ciddi enfeksiyonlar, kanser ve kalp hastalıklarını tedavi etmede kullanılan ilaçların içerisinde yer alırlar.
Bu ilaçların neden olduğu işitme ve denge sorunları bazen ilaç tedavisi kesildiğinde geri dönebilmektedir. Ancak bazen hasar kalıcı olabilmektedir.
Ne zaman uzmana başvurmalı?
Önemli: Bir ya da iki kulakta işitme birden azaldıysa ya da kaybolduysa bu ani işitme kaybı olabilir; erken tedavi önemli olduğu için vakit kaybetmeden bir kulak burun boğaz hekimine başvurun. Aşağıdaki durumlarda da işitmenin test edilmesini öneririz:
- Bebeğiniz yenidoğan işitme taramasından geçemedi ya da tarama yapılmadı.
- Çocuğunuz seslere ya da adıyla seslenilmesine tepki vermiyor; konuşması yaşıtlarına göre geride.
- Sık sık "ne?" diye soruyor, televizyonun sesini çok açıyor ya da gürültülü ortamda konuşulanı anlamakta zorlanıyor.
- Sık kulak enfeksiyonu geçiriyor ya da kulağından akıntı geliyor.
- Menenjit ya da kafa travması geçirdi veya kulağa zarar verebilecek (ototoksik) ilaçlarla tedavi gördü.
- Ailede çocuklukta başlayan işitme kaybı var ya da bebekte doğuştan CMV enfeksiyonu saptandı. Bu durumlarda işitme kaybı sonradan da ortaya çıkabileceği için, bebek taramadan geçmiş olsa da işitmesi izlenmelidir.
- Yüksek sese maruz kaldıktan sonra kulak çınlaması ya da boğuk duyma oluyor.
Luden'de süreç
Luden'de işitme kaybı olan bireylerle süreç şu adımlarla ilerler:
- Ön görüşme. İşitme kaybının ne zaman ve nasıl fark edildiğini, varsa işitme testi sonuçlarını ve doktor raporlarını, cihaz kullanımını ve kişinin günlük yaşamdaki iletişim ihtiyaçlarını konuşuruz.
- Yönlendirme. İşitme testi yapılmamışsa, sonuçlar güncel değilse ya da işitmede bir değişiklik fark ediliyorsa kişiyi kulak burun boğaz hekimine ve odyoloji birimine yönlendiririz. Tıbbi tanı ve tedavi bu birimlerde yapılır.
- Değerlendirme. Dil ve konuşma becerilerini yaşa göre Türkçe Erken Dil Gelişim Testi (TEDİL), Türkçe Okul Çağı Dil Gelişim Testi (TODİL) ve Sesletim ve Sesbilgisi Testi (SST) ile değerlendiririz.
- Bireysel eğitim planı. Dinleme, dil ve konuşma hedeflerini kişinin yaşına, işitme düzeyine ve cihaz kullanımına göre belirleriz.
- Aile rehberliği. Cihazın düzenli kullanımı, evde dinleme ortamının düzenlenmesi ve günlük yaşamda dil gelişiminin desteklenmesi konusunda ailelere rehberlik ederiz.
- RAM raporuyla ya da rapor olmadan. Rehberlik ve Araştırma Merkezi'nden (RAM) özel eğitim değerlendirme raporu alan çocuklar, Millî Eğitim Bakanlığı'nın işitme yetersizliği destek eğitim programı kapsamında merkezimizde eğitim alabilir; bu eğitimin ücretini MEB karşılar. Raporu olmayan aileler de değerlendirme ve eğitim için başvurabilir.
Sık sorulan sorular
İşitme kaybının türleri nelerdir?
Üç tür işitme kaybı vardır. İletim tipi işitme kaybında ses, dış ya da orta kulaktaki bir sorun nedeniyle iç kulağa iletilemez; kulak kiri tıkacı ya da orta kulakta sıvı birikmesi buna örnektir ve bu tür çoğu zaman ilaçla ya da ameliyatla düzeltilebilir. Sensörinöral işitme kaybı iç kulaktaki ya da işitme sinirindeki hasardan kaynaklanır; genellikle kalıcıdır ve işitme cihazı ya da koklear implantla desteklenir. Mikst işitme kaybında ikisi birlikte görülür.
İşitme kaybının dereceleri nelerdir?
İşitme kaybı, işitme testinde duyulabilen en hafif seslerin şiddetine göre hafif, orta, orta-ileri, ileri ve çok ileri derece olarak sınıflandırılır. Hafif işitme kaybında fısıltı ve uzaktan gelen konuşma gibi hafif sesler kaçırılabilir; derece arttıkça normal konuşmayı duymak da güçleşir. Derece her kulak için ayrı belirlenir ve iki kulakta farklı olabilir.
Hafif ya da tek kulakta işitme kaybı da dil gelişimini etkiler mi?
Etkileyebilir. Hafif ya da tek taraflı işitme kaybı olan çocuklar gürültülü ortamda ve uzaktan konuşulanı duymakta zorlanabilir. Araştırmalar, tek kulağında işitme kaybı olan okul çağındaki çocukların dil testlerinde normal işiten kardeşlerinden daha düşük puan aldığını ve daha sık destek eğitime ihtiyaç duyduğunu gösteriyor. Bu yüzden hafif ya da tek taraflı işitme kaybında da çocuğun işitmesi ve dil gelişimi izlenmeli, gerekirse desteklenmelidir.
Kulak enfeksiyonu işitme kaybına yol açar mı?
Orta kulakta biriken sıvı, sesin iletilmesini engelleyerek geçici işitme kaybına yol açabilir. Bu sıvı çoğu zaman kendiliğinden geçer ve işitme düzelir. Sıvı uzun süre kalırsa ya da sık tekrarlarsa işitme testi yapılmalı ve tedavi seçeneklerini kulak burun boğaz hekimi değerlendirmelidir; çünkü süren işitme kaybı konuşma ve dil gelişimini etkileyebilir.
Gürültüye bağlı işitme kaybı önlenebilir mi?
Evet. Gürültüye bağlı işitme kaybı kalıcıdır ama önlenebilir. Kulaklıkla dinlerken sesi kısın ve dinleme süresini sınırlayın; gürültü kaynağından uzaklaşın; konser, düğün ya da havai fişek gibi çok gürültülü ortamlarda kulak tıkacı ya da kulaklık tipi koruyucu kullanın. Gürültüden sonra kulak çınlaması ya da boğuk duyma oluyorsa kulak zarar görmüş olabilir.
Kaynakça
- American Speech-Language-Hearing Association (ASHA). Hearing Loss in Children (Practice Portal). https://www.asha.org/practice-portal/clinical-topics/hearing-loss-in-children/
- American Speech-Language-Hearing Association (ASHA). Degree of Hearing Loss. https://www.asha.org/public/hearing/degree-of-hearing-loss/
- American Speech-Language-Hearing Association (ASHA). Mild and Unilateral Hearing Loss in Children. https://www.asha.org/articles/mild-and-unilateral-hearing-loss-in-children/
- Lieu, J. E. C., Tye-Murray, N., Karzon, R. K. & Piccirillo, J. F. (2010). Unilateral hearing loss is associated with worse speech-language scores in children. Pediatrics, 125(6), e1348–e1355. https://doi.org/10.1542/peds.2009-2448
- National Institute on Deafness and Other Communication Disorders (NIDCD). Ear Infections in Children. https://www.nidcd.nih.gov/health/ear-infections-children
- Rosenfeld, R. M., Shin, J. J., Schwartz, S. R. ve ark. (2016). Clinical Practice Guideline: Otitis Media with Effusion (Update). Otolaryngology–Head and Neck Surgery, 154(1 Suppl), S1–S41. https://doi.org/10.1177/0194599815623467
- National Institute on Deafness and Other Communication Disorders (NIDCD). Noise-Induced Hearing Loss. https://www.nidcd.nih.gov/health/noise-induced-hearing-loss
- National Institute on Deafness and Other Communication Disorders (NIDCD). Sudden Deafness. https://www.nidcd.nih.gov/health/sudden-deafness
İlgili rehber
Veli ve öğretmen rehberi
Hazırlayan
Odyoloji ve Konuşma Bozuklukları Uzmanı
Destina Sezgin Küçük, İzmir Çiğli'deki Luden Özel Keşif Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezi'nin kurucu ortağı ve Odyoloji ve Konuşma Bozuklukları Uzmanıdır. Ege Üniversitesi'nde koklear implantlı okul öncesi çocuklarda erken okuryazarlık becerileri üzerine yüksek lisans tezi hazırlamıştır. Yayınlarında Destina Sezgin (2019) ve Destina Sezgin Küçük (2022'den itibaren) adlarını kullanmıştır.
Profili gör