Luden

Veli ve öğretmen rehberi

Yaşa Göre Konuşma Sesleri

Çocuklar /b/, /p/, /m/ gibi sesleri 2 yaş civarında öğrenir; /ç/, /ş/, /s/, /z/ gibi sesler 3–4 yaşta, /r/ ve sözcük başındaki /l/ ise en son, 5–6 yaş arasında yerleşir. Türkçe konuşan çocukların dörtte üçü /l/ ve /r/ dışındaki tüm ünsüzleri 3,5 yaşına kadar doğru söyleyebilir.

PDF olarak indir

Hazırlayan:· Odyoloji ve Konuşma Bozuklukları Uzmanı· Güncelleme: 18 Ekim 2026

Hangi ses hangi yaşta?

Konuşma sesleri belli bir sırayla öğrenilir: önce dudaklarla ve dilin ucuyla çıkarılan sesler, sonra dilin arkasıyla ve dudak-diş arasında çıkarılan sesler, en son da dil ucunun en ince ayarını gerektiren /r/ ve /l/. Aşağıdaki yaşlar Türkçe konuşan çocuklarla yapılan norm çalışmalarına dayanır. Her çocuğun hızı biraz farklıdır.

1,5–2 yaş

  • Sesler: /b, p, m, d, t, n/ ve tüm ünlüler (baba, top, masa, dede, anne)
  • Anlaşılırlık: Söylediklerinin dörtte biri ile yarısı anlaşılır; çoğunu yakın çevresi anlar.

2–3 yaş

  • Sesler: /k, g, y, h, v, f/ (kedi, gemi, yılan, havuç, vazo, fil)
  • Anlaşılırlık: Söylediklerinin yarısı ile dörtte üçü anlaşılır; 3 yaşında en az yarısı anlaşılır.

3–4 yaş

  • Sesler: /ç, c, ş, s, z/ ve sözcüğün sonundaki /l/ (çiçek, cam, şapka, saat, zil, el)
  • Anlaşılırlık: Söylediklerinin dörtte üçü ile %90'ı anlaşılır; tanımadığı kişiler de büyük ölçüde anlar.

4–5 yaş

  • Sesler: /s, z, ş, j, l/ sözcüğün her yerinde yerleşir (masa, üzüm, kaşık, jeton, balık)
  • Anlaşılırlık: Söylediklerinin neredeyse tamamı anlaşılır.

5–6 yaş

  • Sesler: /r/, sözcüğün başındaki /l/ ve yan yana gelen ünsüzler (radyo, arı, kar, limon, tren)
  • Anlaşılırlık: Yetişkin gibi konuşur.

Türkçe konuşan çocukların dörtte üçü /l/ ve /r/ dışındaki tüm ünsüzleri 3,5 yaşına kadar doğru söyler.

Küçük çocukların bazı sesleri yanlış söylemesi gelişimsel olarak normaldir. Örneğin, /k/ sesi 2–3 yaş arasında yerleştiği için 2 yaşındaki bir çocuğun "kedi" yerine "tedi" demesi beklenir. Aynı hata 3,5 yaşından sonra da sürüyorsa değerlendirme yaptırın.

"Limon" yerine "yimon"

/l/ sesi sözcüğün sonunda ("el", "kol") 3 yaşında yerleşir. Sözcüğün başında ise /y/'ye dönüşme eğilimi gösterir: çocuk "limon" yerine "yimon" diyebilir. Sözcük başındaki /l/'nin tam yerleşmesi 5,5–6 yaşını bulabilir; bu yaşa kadar beklenen bir hatadır.

/h/ sesinin düşmesi

/h/ sesi sözcüğün ortasında ve sonunda geç görünür (5–5,5 yaş). Bunun nedeni sesin zor olması değil, yetişkinlerin de günlük konuşmada bu sesi düşürmesidir: "tahta" yerine "taata" deriz, sesin yerine ünlüyü uzatırız. Çocuk da duyduğu gibi söyler.

Ne zaman uzmana başvurmalı?

Küçük yaşta bazı sesleri yanlış söylemek gelişimin doğal bir parçasıdır. Ancak aşağıdakilerden biri varsa bir dil ve konuşma uzmanına danışmanızı öneririz:

  • Çocuğunuz, yukarıdaki basamaklarda yaşına göre beklenen sesleri hâlâ söyleyemiyor.
  • 4 yaşını geçti ve /l/, /r/ dışındaki seslerde hâlâ düzenli hata yapıyor.
  • 3 yaşında söyledikleri aile dışındaki kişilerce çoğu zaman anlaşılmıyor.
  • Sözcüklerin ilk ya da son seslerini düzenli olarak atlıyor ya da birçok sesin yerine aynı sesi kullanıyor.
  • Okul çağında hâlâ ses hataları yapıyor ya da okuma yazma öğrenirken sesleri ve harfleri eşleştirmekte zorlanıyor.
  • Ailede okuma güçlüğü (disleksi) öyküsü var ve çocuğun konuşmasındaki ses hataları sürüyor.
  • Konuşması yüzünden üzülüyor, konuşmaktan kaçınıyor ya da alay ediliyor.
  • Sık kulak enfeksiyonu geçirdi ya da işitmesinden şüpheleniyorsunuz. Bu durumda önce işitme testi yaptırın.
  • Bu belirtiler olmasa da içiniz rahat değil.

Konuşma sesi bozukluğu ve değerlendirme sürecimizle ilgili ayrıntılar Konuşma Sesi Bozukluğu sayfamızda.

Ses sözcüğün neresinde?

Bir ses sözcüğün başında, iki ünlünün arasında ya da sonunda olmasına göre farklı yaşlarda yerleşir. Tablo, çocukların %90'ının sesi doğru söylediği yaşı gösterir. 3;6, "3 yaş 6 ay" demektir.

SesSözcüğün başındaİki ünlü arasındaSözcüğün sonundaÖrnek
/m/3;03;02;0masa / elma / çam
/n/3;0–3;62;6–3;02;0nar / anne / tren
/p/2;63;02;0top / kapı / ip
/b/2;0–2;63;0—balık / araba
/t/2;62;62;0tavşan / ütü / at
/d/3;02;0—dede / kedi
/k/3;03;02;6–3;0kedi / makas / bebek
/g/3;0–3;63;0–4;0—gemi / gagası
/f/3;03;0–3;64;6fil / küfe / çarşaf
/v/3;03;02;6vazo / tavuk / ev
/y/3;03;02;6yılan / ayı / çay
/ç/3;63;03;0–3;6çiçek / fırça / saç
/c/3;0–3;63;6–4;0—cam / böcek
/s/3;64;0–4;63;0–3;6saat / masa / kas
/z/3;6–4;03;6–4;65;6zil / üzüm / kız
/ş/3;6–4;03;6–5;03;0–4;0şapka / kaşık / kuş
/h/3;0–4;04;6–5;05;0–5;6havuç / tahta / timsah
/l/5;6–6;03;6–4;63;0limon / balık / el
/r/5;6–6;05;64;6–5;6radyo / arı / kar
  • —: Türkçede /b, d, g, c/ sözcüğün sonunda bulunmaz; /p, t, k, ç/ olarak söylenir (kitap, ağaç).
  • İki yaş arası değerler (ör. 3;0–3;6): kız ve erkek çocukların bu ölçüte ulaştığı yaşlar arasındaki farkı gösterir.
  • /j/ az kullanıldığı için tabloda yok; 4–5 yaşta yerleşir.

İlgili sayfalar

Kaynakça

  1. Ege, P. (2010). Türkçe'deki ünsüzlerin edinimi: Bir norm çalışması. Türk Psikoloji Dergisi, 25(65), 16–34.
  2. Topbaş, S. (2006). Türkçe Sesletim-Sesbilgisi Testi (SST): Geçerlik-güvenirlik ve standardizasyon çalışması. Türk Psikoloji Dergisi, 21(58), 39–58.

Hazırlayan

Destina Sezgin Küçük

Destina Sezgin Küçük

Odyoloji ve Konuşma Bozuklukları Uzmanı

Destina Sezgin Küçük, İzmir Çiğli'deki Luden Özel Keşif Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezi'nin kurucu ortağı ve Odyoloji ve Konuşma Bozuklukları Uzmanıdır. Ege Üniversitesi'nde koklear implantlı okul öncesi çocuklarda erken okuryazarlık becerileri üzerine yüksek lisans tezi hazırlamıştır. Yayınlarında Destina Sezgin (2019) ve Destina Sezgin Küçük (2022'den itibaren) adlarını kullanmıştır.

Profili gör