Luden

Konuşma Sesi (Artikülasyon) Bozukluğu ve Sesbilgisel (Fonolojik) Bozukluk

Belirli konuşma seslerinin üretiminde ve ses dizgesinde gözlenen güçlüklere yönelik bilimsel ölçeklerle değerlendirme ve bireysel terapi sağlıyoruz.

Hazırlayan:· Odyoloji ve Konuşma Bozuklukları Uzmanı· Güncelleme: 5 Ekim 2026

Konuşma sesi bozukluğu, çocuğun konuşma seslerini yaşından beklenen biçimde üretememesi ya da kullanamaması nedeniyle konuşmasının anlaşılırlığının etkilendiği bir bozukluktur: güçlük tek tek seslerin ağız ve dil hareketleriyle üretiminde ise artikülasyon (sesletim) bozukluğundan, birden çok sesi etkileyen kurallı hata örüntülerinde ise sesbilgisel (fonolojik) bozukluktan söz edilir.

Çocuklar konuşmayı öğrenirken bazı sesleri yanlış söyleyebilirler. Çocuklar "b", "p" veya "m" gibi bazı sesleri daha erken öğrenirken "r", "l", "z" veya "v" gibi diğer seslerin öğrenilmesi daha uzun sürer. Çoğu çocuk 4-5 yaşına kadar neredeyse tüm konuşma seslerini doğru söyleyebilir. Beklenen yaşlarda sesleri söylemeyen bir çocukta konuşma sesi bozukluğu olabilir. Konuşma sesi bozuklukları için "artikülasyon (sesletim) bozukluğu" ve "fonolojik (sesbilgisel) bozukluk" terimlerini duyabilirsiniz.

Çocuğunuz bir sesi diğerinin yerine koyabilir (örneğin; "kuş" sözcüğü yerine "tuş" diyebilir), sesleri tam söyleyemeyebilir (örneğin; "hayvan" yerine "ayvan" diyebilir), ses ekleyebilir ("pencere" sözcüğü yerine "penicere" diyebilir) veya bir sesi değiştirebilir ("köprü" sözcüğü yerine "körpü" diyebilir).

Küçük çocukların bazen yanlış sesleri söylemesi küçük yaşlarda gelişimsel olarak normaldir. Örneğin, çocuğunuz 2-3 yaşında "k" yerine "t" sesi çıkarabilir ve "kedi" için "tedi", "saat" yerine "sat" diyebilir. Bu erken dönemde gelişimsel olarak sorun değildir. Ancak yaşı ilerledikçe 5-6 yaşlarında bu hataları yapmaya devam ederse sorun olabilir.

Sesbilgisel bozukluk ise konuşma seslerini tanıyamama veya bir sözcüğü oluşturan hecelerin ve seslerin yerlerini karıştırmaya denir. Örneğin; ıspanak yerine ıpsanak veya portakal yerine porkatal gibi. Bu durumda önemli olan sesbilgisel farkındalıktır. Seanslarda çocuğun, seslerin birleşimiyle hecelerin, hecelerin birleşimiyle sözcüklerin, sözcüklerin birleşimiyle de cümlelerin oluştuğunu kavraması ve bu birimleri kullanarak zihinsel işlemleri gerçekleştirebilmesi amaçlanır. Eğitimlerde sesbilgisel farkındalıkta önemli olan anlamdan bağımsız olarak dilin ses yapısını ve seslerin sözcüklerin anlamlarını nasıl değiştirebildiğini kavramasına yardım etmektir.

Konuşma Sesi Gelişim Evreleri

  • 24 aylıkken çocuklar sözcüklerin başında /b, d, h, m, n, p/ (Deniz, Bardak vb.), sözcüklerin ortasında /b, m, n/ (araba, amca vb.), sözcüklerin sonunda /m, p/ (kalem, kitap vb.) seslerini kullanabilirler.
  • 36 aylıkken sözcüklerin başında /f, g, k, t/ (fare, gemi, kitap, top vb.), sözcüklerin ortasında /f, g, k, t, p/ (üfle, ege, akıl, iplik, ateş vb.), sözcüklerin sonunda /d, g, k, n, t/ (ad, şen, yut vb.) seslerini kullanabilir.
  • 4 yaşında sözcüklerin ortasında /d/ (ada) ve sonunda /f/ (küf) seslerini söyleyebilirler.
  • 5 yaşında çocuk sözcüklerin başında /ç, c, l, s, ş, j/ (çocuk, can, şemsiye, limon, jeton vb.), ortasında /ç, c, l, s, ş, z/ (açmak, ucuz, elma, eski, eşit, uzak vb.), sözcüklerin sonunda /l, ç, s, ş, r, v, z/ (bal, aç, kes, beş, bir, av, yüz vb.) seslerini söyleyebilirler.
  • 6 yaşında ise sözcüklerin başında ve ortasında /r/ ve /v/ (robot, vazo vb.) seslerini kullanabilirler.

Ne zaman uzmana başvurmalı?

Küçük yaşta bazı sesleri yanlış söylemek gelişimin doğal bir parçasıdır. Ancak aşağıdakilerden biri varsa bir dil ve konuşma uzmanına danışmanızı öneririz:

  • Çocuğunuz, yukarıdaki listede yaşına göre beklenen sesleri hâlâ söyleyemiyor.
  • 3 yaşında söyledikleri aile dışındaki kişilerce çoğu zaman anlaşılmıyor.
  • Sözcüklerin ilk ya da son seslerini düzenli olarak atlıyor ya da birçok sesin yerine aynı sesi kullanıyor.
  • Okul çağında hâlâ ses hataları yapıyor ya da okuma yazma öğrenirken sesleri ve harfleri eşleştirmekte zorlanıyor.
  • Ailede okuma güçlüğü (disleksi) öyküsü var ve çocuğun konuşmasındaki ses hataları sürüyor.
  • Konuşması yüzünden üzülüyor, konuşmaktan kaçınıyor ya da alay ediliyor.
  • Sık kulak enfeksiyonu geçirdi ya da işitmesinden şüpheleniyorsunuz. Bu durumda önce işitme testi yaptırın.
  • Bu belirtiler olmasa da içiniz rahat değil.

Luden'de süreç

Luden'de konuşma sesi değerlendirmesi ve eğitimi şu adımlarla ilerler:

  1. Ön görüşme. Çocuğun gelişim öyküsünü, kulak enfeksiyonu geçmişini ve işitmesinin test edilip edilmediğini aileyle birlikte konuşuruz.
  2. Değerlendirme. Konuşma seslerini Sesletim ve Sesbilgisi Testi (SST) ile değerlendiririz; bu test Türkçe konuşan 2–8 yaş çocuklarla geliştirilmiş ve standardize edilmiştir. Ağız ve dil hareketlerine, sesbilgisel farkındalığa ve gerekirse dil gelişimine (TEDİL, TODİL) de bakarız.
  3. Bireysel eğitim planı. Artikülasyon bozukluğunda sesin doğru üretilmesinden başlayıp heceye, sözcüğe, cümleye ve günlük konuşmaya doğru ilerleriz. Sesbilgisel bozuklukta hata örüntüleri ve sesbilgisel farkındalık üzerinde çalışırız.
  4. Aile rehberliği. Evde kısa ve sık yapılacak alıştırmaları ailelerle birlikte planlarız. Gelişimi düzenli aralıklarla yeniden değerlendirip aileyle paylaşırız.
  5. RAM raporuyla ya da rapor olmadan. Rehberlik ve Araştırma Merkezi'nden (RAM) özel eğitim değerlendirme raporu alan çocuklar, Millî Eğitim Bakanlığı'nın destek eğitim programı kapsamında merkezimizde eğitim alabilir; bu eğitimin ücretini MEB karşılar. Raporu olmayan aileler de değerlendirme ve eğitim için başvurabilir.

Sık sorulan sorular

Çocuğum bazı sesleri söyleyemiyor; bu normal mi?

Küçük yaşta normal olabilir. Konuşma sesleri belli bir sırayla kazanılır: "b", "p", "m" gibi sesler erken, "r", "l", "z", "v" gibi sesler daha geç öğrenilir. 2–3 yaşındaki bir çocuğun "kedi" yerine "tedi" demesi beklenen bir hatadır. Ancak hata, yaşına göre beklenen sesler için sürüyorsa ya da 3 yaşındaki çocuğun konuşması aile dışındaki kişilerce çoğu zaman anlaşılmıyorsa değerlendirme yaptırın.

Artikülasyon bozukluğu ile sesbilgisel bozukluk arasındaki fark nedir?

Artikülasyon (sesletim) bozukluğunda güçlük, belirli seslerin ağız ve dil hareketleriyle doğru üretilmesindedir; örneğin çocuk "r" sesini çıkaramaz. Sesbilgisel (fonolojik) bozuklukta ise çocuk sesleri üretebildiği hâlde, dilin ses sistemindeki kuralları karıştırır ve birden çok sesi etkileyen düzenli hata örüntüleri görülür; örneğin "k" ve "g" seslerinin hepsini "t" ve "d" ile değiştirir. İkisi aynı çocukta birlikte de görülebilir.

Dil bağı konuşma bozukluğuna yol açar mı? Kestirmeli miyiz?

Dil bağı genellikle konuşmayı etkilemez. Amerikan Kulak Burun Boğaz Akademisi'nin uzlaşı raporu da dil bağının çoğu çocukta konuşmayı etkilemediğini belirtiyor; dil bağının konuşma sesi hatalarına yol açtığını gösteren tutarlı bir kanıt yoktur. Bu yüzden konuşma güçlüğü nedeniyle dil bağı kestirmeyi düşünüyorsanız önce bir dil ve konuşma değerlendirmesi yaptırın; karar kulak burun boğaz hekimiyle birlikte verilmelidir.

Çocuğumun yanlış söylediği sözcükleri düzeltmeli miyim?

Doğrudan düzeltmek ya da sözcüğü tekrar söyletmek yerine, söylediğini doğru hâliyle karşılık olarak tekrarlayın. Örneğin çocuk "tedi geldi" dediğinde "Evet, kedi geldi!" deyin. Böylece doğru modeli duyar ve konuşmaktan çekinmez. Alıştırmaları uzmanın önerdiği şekilde, kısa ve oyun içinde yapın.

Konuşma sesi bozukluğu okuma yazmayı etkiler mi?

Etkileyebilir. Araştırmalar, konuşma sesi hatalarının okula başlarken sürmesinin, hataların gelişimsel gecikmeden çok bozukluk niteliği taşımasının, eşlik eden bir dil güçlüğünün ya da ailede disleksi öyküsünün okuma yazma güçlüğü riskini artırdığını gösteriyor. Okul öncesi dönemde ses hatalarının ve sesbilgisel farkındalığın desteklenmesi bu yüzden önemlidir.

Kaynakça

  1. American Speech-Language-Hearing Association (ASHA). Speech Sound Disorders: Articulation and Phonology (Practice Portal). https://www.asha.org/practice-portal/clinical-topics/articulation-and-phonology/
  2. Topbaş, S. (2006). Türkçe Sesletim-Sesbilgisi Testi (SST): Geçerlik-güvenirlik ve standardizasyon çalışması. Türk Psikoloji Dergisi, 21(58), 39–58. https://avesis.anadolu.edu.tr/yayin/b620549e-b388-47ec-8857-f886ce5b37d4/turkish-articulation-and-phonology-test-sst-validity-reliability-and-standardization
  3. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Milestones in Action: By 3 Years. https://www.cdc.gov/act-early/milestones-in-action/3-years.html
  4. Messner, A. H. ve ark. (2020). Clinical Consensus Statement: Ankyloglossia in Children. Otolaryngology–Head and Neck Surgery, 162(5), 597–611.
  5. Peterson, R. L., Pennington, B. F., Shriberg, L. D. & Boada, R. (2009). What influences literacy outcome in children with speech sound disorder? Journal of Speech, Language, and Hearing Research, 52(5), 1175–1188.
  6. Hayiou-Thomas, M. E., Carroll, J. M., Leavett, R., Hulme, C. & Snowling, M. J. (2017). When does speech sound disorder matter for literacy? The role of disordered speech errors, co-occurring language impairment and family risk of dyslexia. Journal of Child Psychology and Psychiatry. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5297982/

İlgili rehber

Hazırlayan

Destina Sezgin Küçük

Destina Sezgin Küçük

Odyoloji ve Konuşma Bozuklukları Uzmanı

Destina Sezgin Küçük, İzmir Çiğli'deki Luden Özel Keşif Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezi'nin kurucu ortağı ve Odyoloji ve Konuşma Bozuklukları Uzmanıdır. Ege Üniversitesi'nde koklear implantlı okul öncesi çocuklarda erken okuryazarlık becerileri üzerine yüksek lisans tezi hazırlamıştır. Yayınlarında Destina Sezgin (2019) ve Destina Sezgin Küçük (2022'den itibaren) adlarını kullanmıştır.

Profili gör

Dil ve Konuşma Bozukluğu alanında diğer başlıklar

Bizimle yol arkadaşı olmak için randevu alın.

Randevu