Hazırlayan:Destina Sezgin Küçük· Odyoloji ve Konuşma Bozuklukları Uzmanı· Güncelleme: 5 Ekim 2026
Çocukluk çağı konuşma apraksisi (ÇÇKA), kaslarda güçsüzlük ya da tonus sorunu olmadığı hâlde konuşma için gereken dudak, dil ve çene hareketlerinin beyinde planlanmasında ve sıralanmasında güçlük yaşandığı nörolojik bir konuşma sesi bozukluğudur.
Çocukluk çağı apraksisi, bir kas sorunu değil, bir motor programlama sorunudur. Apraksili bir çocuk, konuşmak için gerekli hareketleri yapmak için fiziksel olgunluğa sahiptir. Ancak sesleri doğru sırada üretmekte güçlük yaşamaktadır. Çocukların kasları etkilenmediği için yeme ve yutma güçlüğü görülmemektedir. Apraksisi olan çocuklar konuşma seslerinde de çok tutarsızdırlar.
Sözcükler uzadıkça, apraksi benzeri motor planlama sorunları olan çocuklar sözcükleri söylemekte zorlanırlar. Konuşmanın gerçekleşmesi için mesajın beyinden ağız bölgesine, kaslara ses üretmek için motor planlama ile ulaşması ve koordinasyonu gerekir. Çocukluk çağı apraksisinde bu mesajlar doğru bir şekilde iletilmez. Çocuklar, kaslarında bir zayıflık olmadığı halde dudaklarını veya dillerini hareket ettirmede sorun yaşayabilirler. Çocukluk çağı apraksisi olan bir çocuk, ne söylemek istediğini bilir ancak motor planlamada ve kasların koordinasyonunda sorun vardır. Çocukluk çağı apraksisi bazen sözel dispraksi veya gelişimsel apraksi olarak da adlandırılır.
Çocukluk çağı apraksisi olan tüm çocuklar aynı değildir. Çocuklar yanlış heceye veya sözcüğe vurgu yapma eğilimindedirler; sesletimde (artikülasyon) sorunlar görülebilir. Bu çocuklar kısa sözcükleri uzun sözcüklere göre daha net söyleyebilirler.
Çocukluk çağı apraksisi olan çocukların ince motor becerilerinde de güçlük görülebilir. Bu çocuklarda gelişimsel dil bozukluğu da olabilir. Okuma, heceleme ve yazma ile ilgili sorunlar da yaşayabilirler.
Ne zaman uzmana başvurmalı?
Aşağıdakilerden biri varsa bir dil ve konuşma uzmanına danışmanızı öneririz:
- Aynı sözcüğü her söyleyişinde farklı biçimde söylüyor.
- Sesler ve heceler arasında geçişte zorlanıyor; sözcüğün seslerini doğru sırayla dizemiyor.
- Kısa sözcükleri söyleyebildiği hâlde sözcükler uzadıkça zorlanıyor.
- Vurguyu yanlış heceye yapıyor; konuşması kesik kesik ya da alışılmadık bir ritimde.
- Konuşmaya başlarken dudaklarının ve dilinin doğru konumunu arıyormuş gibi görünüyor.
- Söyleneni anladığı hâlde çok az konuşuyor ya da söylediklerinin çoğu anlaşılmıyor.
- İşitmesi henüz test edilmedi ya da işitmesinden şüpheleniyorsunuz.
- Bu belirtiler olmasa da içiniz rahat değil.
Luden'de süreç
Luden'de çocukluk çağı apraksisi değerlendirmesi ve eğitimi şu adımlarla ilerler:
- Ön görüşme. Çocuğun bebeklikteki sesleri, ilk sözcükleri ve konuşma gelişimi hakkında aileyle konuşuruz. İşitmesinin test edilip edilmediğini sorarız.
- Değerlendirme. Aynı sözcüklerin tekrar tekrar söylenişini, sesler ve heceler arasındaki geçişleri, vurgu ve ritmi inceleriz. Ağız ve yüz yapısına ve konuşma dışı ağız hareketlerine bakarız. Konuşma seslerini Sesletim ve Sesbilgisi Testi (SST) ile, dil gelişimini TEDİL ya da TODİL ile değerlendiririz.
- Bireysel eğitim planı. Motor öğrenme ilkelerine göre sık, yoğun ve yapılandırılmış tekrarlarla çalışırız. Görsel, dokunsal ve işitsel ipuçlarıyla hareketin doğru planlanmasını destekler, ipuçlarını giderek azaltırız. Basit hece ve sözcüklerden daha uzun ve karmaşık yapılara ilerleriz.
- Aile rehberliği ve destekleyici iletişim. Evde kısa ve sık yapılacak alıştırmaları ailelerle birlikte planlarız. Konuşma gelişirken çocuğun kendini ifade edebilmesi için gerekirse işaret, resim kartları gibi destekleyici iletişim yollarından da yararlanırız.
- RAM raporuyla ya da rapor olmadan. Rehberlik ve Araştırma Merkezi'nden (RAM) özel eğitim değerlendirme raporu alan çocuklar, Millî Eğitim Bakanlığı'nın destek eğitim programı kapsamında merkezimizde eğitim alabilir; bu eğitimin ücretini MEB karşılar. Raporu olmayan aileler de değerlendirme ve eğitim için başvurabilir.
Sık sorulan sorular
Çocukluk çağı apraksisi ile konuşma sesi (artikülasyon) bozukluğu arasındaki fark nedir?
Artikülasyon bozukluğunda çocuk belirli sesleri her seferinde benzer biçimde yanlış söyler; sorun o seslerin üretimindedir. Apraksi ise hareketlerin planlanması ve sıralanması sorunudur: aynı sözcük her söyleyişte farklı çıkabilir, sesler arasındaki geçişler zorlanır, vurgu ve ritim etkilenir ve sözcükler uzadıkça güçlük artar.
Çocukluk çağı konuşma apraksisi nasıl tanılanır?
Tanıyı dil ve konuşma alanında uzman bir terapist, konuşmanın ayrıntılı incelenmesiyle koyar; tanıyı tek başına kesinleştiren bir belirti ya da test yoktur. Tutarsız hatalar, sesler ve heceler arasındaki geçişlerde güçlük ve uygunsuz vurgu birlikte değerlendirilir. Konuşması çok sınırlı olan küçük çocuklarda tanı koymak güçtür; bu çocuklar apraksiden şüphelenilerek izlenir ve terapiye başlanır.
Apraksi terapisi nasıl yapılır?
Terapi, konuşma hareketlerinin planlanmasını sık ve yoğun tekrarlarla öğretmeye dayanır. Çocuk önce terapistin ağız hareketlerini izleyip dinleyerek, görsel ve dokunsal ipuçlarıyla hece ve sözcükler söyler; ipuçları giderek azaltılır ve daha uzun yapılara geçilir. Araştırmalar bu ilkelere dayanan yaklaşımların etkili olduğunu ve uygulamanın sık yapılmasının önemli olduğunu gösteriyor.
İşaret ya da resim kartlarıyla iletişim kurmak konuşmasını geciktirir mi?
Hayır. Araştırmalar, işaret, resim kartları ya da iletişim cihazları gibi destekleyici ve alternatif iletişim yollarının konuşmayı engellemediğini, hatta konuşmayı destekleyebildiğini gösteriyor. Bu yollar, konuşma gelişirken çocuğun kendini ifade edebilmesini ve iletişimden vazgeçmemesini sağlar.
Apraksiye başka güçlükler eşlik eder mi?
Edebilir. Çocukluk çağı apraksisi olan çocuklarda dil gelişiminde güçlük, ince motor becerilerde güçlük ve okul çağında okuma, heceleme ve yazma sorunları görülebilir. Bu yüzden değerlendirme ve eğitimde dil ve okuma yazma becerileri de izlenir.
Kaynakça
- American Speech-Language-Hearing Association (ASHA) (2007). Childhood Apraxia of Speech [Technical Report]. https://www.asha.org/policy/tr2007-00278/
- American Speech-Language-Hearing Association (ASHA). Childhood Apraxia of Speech (Practice Portal). https://www.asha.org/practice-portal/clinical-topics/childhood-apraxia-of-speech/
- Murray, E., McCabe, P. & Ballard, K. J. (2014). A systematic review of treatment outcomes for children with childhood apraxia of speech. American Journal of Speech-Language Pathology, 23(3), 486–504. https://pubs.asha.org/doi/abs/10.1044/2014_AJSLP-13-0035
- Millar, D. C., Light, J. C. & Schlosser, R. W. (2006). The impact of augmentative and alternative communication intervention on the speech production of individuals with developmental disabilities: A research review. Journal of Speech, Language, and Hearing Research, 49(2), 248–264. https://pubs.asha.org/doi/10.1044/1092-4388(2006/021)
- Noyan Erbaş, A. & Atila Çağlar, N. (2023). Çocukluk çağı konuşma apraksisinde değerlendirme ve terapi. Dil, Konuşma ve Yutma Araştırmaları Dergisi, 6(3), 362–387. https://doaj.org/article/11f962d75a1b4e1fbc92fefbabe68869
Hazırlayan
Odyoloji ve Konuşma Bozuklukları Uzmanı
Destina Sezgin Küçük, İzmir Çiğli'deki Luden Özel Keşif Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezi'nin kurucu ortağı ve Odyoloji ve Konuşma Bozuklukları Uzmanıdır. Ege Üniversitesi'nde koklear implantlı okul öncesi çocuklarda erken okuryazarlık becerileri üzerine yüksek lisans tezi hazırlamıştır. Yayınlarında Destina Sezgin (2019) ve Destina Sezgin Küçük (2022'den itibaren) adlarını kullanmıştır.
Profili gör