Hazırlayan:Destina Sezgin Küçük· Odyoloji ve Konuşma Bozuklukları Uzmanı· Güncelleme: 5 Ekim 2026
Kekemelik; seslerin, hecelerin ya da kısa sözcüklerin tekrarlanması, seslerin uzatılması ve sesin hiç çıkmadığı takılmalarla (bloklar) konuşmanın akışının bozulduğu bir konuşma akıcılığı bozukluğudur.
Hepimizin akıcı konuşamadığı zamanlar olabilir. Söylediklerimize "ııı" veya "şey" ekleyebiliriz. Konuşurken bir sesi ya da sözcüğü birden fazla söyleyebiliriz. Bunların sürekli olmasına ve konuşmanın anlaşılırlığını olumsuz şekilde etkileyecek kadar sık olmasına akıcı olmayan konuşma denir. Konuşmanın akıcılığındaki bozukluklar farklı türlerde olabilir. Konuşma akıcılığında bozukluk olan bireyler sözcüklerin bazı kısımlarını tekrar edebilirler (tekrarlar), bir sesi uzun süre uzatabilirler (uzatmalar) veya bir kelimeyi çıkarmakta zorlanabilirler (bloklar).
Kekemelik, akıcı olmayan konuşmadan daha fazlasıdır. Kekemelik, konuşmayla ilgili gerginlik ve olumsuz duyguları da içerebilir. İletişimi olumsuz etkileyerek başkalarıyla konuşmaktan kaçınmanıza sebep olabilir. Kekemeliğinizi gizlemek için belirli sözcüklerden veya durumlardan kaçınabilirsiniz. Örneğin, daha çok kekelemeye neden oluyorsa telefonda konuşmak istemeyebilirsiniz.
Kekemeliğin sıklığı ve şiddeti artıp azalabilir. Örneğin; bir süre çok şiddetli ve sık kekemelik mevcutken, zaman zaman neredeyse tamamen geçmiş gibi bir seyir izleyebilir, sonra tekrar farklı bir şiddette ortaya çıkabilir.
Farklı kekemelik türleri mevcuttur. Bunlar tek başlarına veya farklı türler birlikte konuşma esnasında ortaya çıkabilirler. Bu durum sanki kekemeliğin farklı maskeleri gibidir.
Kekemelikte başını sallama veya göz kırpma gibi diğer davranışlar da eşlik edebilir. Bu davranışlara ikincil davranışlar denmektedir. Bazen kekeleyen kişiler bu davranışları kekemeliği durdurmak veya kekemelikle baş etmek için kullanırlar. Ayrıca bireyler kekemeliği önlemek için belirli kelimeleri kullanmaktan kaçınabilirler veya iletişimde zorlandıkları kelimelerin yerine farklı kelimeler kullanabilirler.
Duygular ve tutumlar kekemeliği etkileyebilir. Örneğin, hayal kırıklığı veya gerginlik konuşmanın akıcılığının bozulmasına neden olabilir. Heyecanlanmak veya zaman baskısı hissetmek de akıcı olmayan konuşmaları artırabilir. Kekeleyen bir kişi, başkaları uyarırsa veya konuşmalarına dikkat çekerse daha fazla kekeleyebilir. Kekemelik, kişinin toplum içinde utanmasına ve konuşması gerektiği durumlarda gerginlik hissetmesine neden olabilir.
Kekemeliğe genetik, çevresel ve nörofizyolojik faktörler neden olabilmektedir; kekemelik taklit yoluyla bulaşmaz. Çevresel faktörler (aile içinde yaşanan olaylar, olumsuz tutumlar, hızlı yaşam tarzı, stres vb.) ve zaman baskısı, hassas mizaç (bireysel davranışsal özellikler veya tepkiler) ve duygular konuşma bozukluğunu şiddetlendirebilir. Genellikle küçük çocuklarda duygusal tepkisellik ve çocuğun kekemeliğine karşı olan olumsuz tutumu, çocuğun akıcı olmayan konuşma ile başa çıkmasını olumsuz etkileyebilir.
Ne zaman uzmana başvurmalı?
Okul öncesi dönemde her akıcısızlık kekemelik değildir. Aşağıdakilerden biri varsa bir dil ve konuşma uzmanına danışmanızı öneririz:
- Takılmalar 6 aydan uzun süredir devam ediyor.
- Kekemelik 3,5 yaşından sonra başladı.
- Ailede kekemeliği olan, özellikle hâlâ kekeleyen biri var.
- Takılmalar sıklaşıyor ya da uzuyor; sesin hiç çıkmadığı bloklar görülüyor.
- Konuşurken yüzde ya da boyunda gerginlik, göz kırpma, baş sallama gibi eşlik eden davranışlar var.
- Çocuk takıldığında üzülüyor, konuşmaktan ya da bazı sözcüklerden kaçınıyor.
- Konuşma seslerini söylemede, anlaşılır konuşmada ya da dil gelişiminde de güçlük var.
- Kekemelik okul çağında ya da yetişkinlikte sürüyor.
- Bu belirtiler olmasa da içiniz rahat değil. Endişeniz varsa değerlendirme için beklemeyin.
Luden'de süreç
Luden'de kekemelik değerlendirmesi ve eğitimi şu adımlarla ilerler:
- Ön görüşme. Kekemeliğin ne zaman başladığını, nasıl seyrettiğini, ailede kekemelik olup olmadığını ve çocuğun takılmalarına nasıl tepki verdiğini aileyle birlikte konuşuruz.
- Değerlendirme. Farklı konuşma ortamlarından konuşma örnekleri alırız. Kekemeliğin şiddetini Kekemelik Şiddetini Değerlendirme Aracı-4 (KEŞİDA-4) ile ölçeriz. Okul çağındaki çocuklarda kekemeliğin bilişsel, duygusal, dilsel, motor ve sosyal boyutlarını CALMS-TR ile değerlendiririz. Gerekirse dil gelişimine de standart testlerle (TEDİL, TODİL) bakarız.
- Bireysel eğitim planı. Hedefleri çocuğun yaşına, kekemeliğin şiddetine ve ailenin önceliklerine göre belirleriz. Okul öncesi dönemde aileyi sürecin merkezine alırız. Okul çağında çocuğun konuşmasını kolaylaştıran teknikler üzerinde ve kekemeliğe ilişkin duygu ve tutumlarıyla birlikte çalışırız.
- Aile rehberliği. Evde konuşma ortamını kolaylaştıracak öneriler verir, seanslarda çalışılanların evde nasıl sürdürüleceğini birlikte planlarız. Gelişimi düzenli aralıklarla yeniden değerlendirip aileyle paylaşırız.
- RAM raporuyla ya da rapor olmadan. Rehberlik ve Araştırma Merkezi'nden (RAM) özel eğitim değerlendirme raporu alan çocuklar, Millî Eğitim Bakanlığı'nın destek eğitim programı kapsamında merkezimizde eğitim alabilir; bu eğitimin ücretini MEB karşılar. Raporu olmayan aileler de değerlendirme ve eğitim için başvurabilir.
Sık sorulan sorular
Kekemelik kendiliğinden geçer mi?
Kekemelik 6 aydan uzun sürüyorsa, 3,5 yaşından sonra başladıysa, ailede kekemelik varsa ya da çocuk erkekse kendiliğinden geçme olasılığı azalır. Okul çağında ve yetişkinlikte süren kekemelik tamamen geçmeyebilir; bu dönemde terapi, konuşmayı kolaylaştırmayı ve kekemeliğin günlük yaşama etkisini azaltmayı hedefler.
Kekemeliğe ne sebep olur? Benim yüzümden mi oldu?
Hayır. Kekemelik anne-babanın tutumundan, yanlış yetiştirmeden ya da yaşanan bir korkudan kaynaklanmaz. Araştırmalar genetik yatkınlığın ve konuşmayı yöneten sinir sisteminin gelişiminin önemli rol oynadığını gösteriyor; kekeleyen çocukların yaklaşık yarısının ailesinde kekeleyen biri vardır. Kekemelik taklit yoluyla da bulaşmaz. Stres, heyecan ve zaman baskısı kekemeliğe yol açmaz ama var olan kekemeliği artırabilir.
Çocuğum takıldığında ne yapmalıyım?
Sakin kalın ve ne söylediğini dinlediğinizi belli edin; sözünü kesmeyin, cümlesini onun yerine tamamlamayın. "Yavaş konuş", "derin nefes al" gibi uyarılar çocuğun konuşmasına daha çok odaklanmasına yol açar ve takılmaları artırabilir. Bunun yerine kendiniz acele etmeden, sık duraklayarak konuşun; peş peşe soru sormaktan kaçının; evde herkesin sırayla konuşmasına özen gösterin. Her gün birkaç dakikayı ekransız, sakin bir birebir zamana ayırmak çocuğun kendine güvenini destekler.
Kekemelik ile hızlı bozuk konuşma arasındaki fark nedir?
Kekeleyen kişi ne söyleyeceğini bilir ama o an söyleyemez: sesi ya da heceyi tekrarlar, uzatır ya da takılır ve bunun çoğu zaman farkındadır. Hızlı bozuk konuşmada ise konuşma hızı çok yüksek ya da düzensizdir; heceler yutulur, sözcük sonları düşer, düzeltmeler ve "ıı", "şey" gibi dolgular sık görülür. Hızlı bozuk konuşan kişi çoğu zaman bunun farkında değildir. İki durum aynı kişide birlikte de görülebilir.
Değerlendirme için çocuğun büyümesini beklemeli miyiz?
Hayır. Kekemelik fark edildiği anda değerlendirme yapılabilir. Değerlendirme, takılmaların gelişimsel akıcısızlık mı yoksa kekemelik mi olduğunu ve kendiliğinden geçme olasılığını etkileyen etkenleri ortaya koyar. Risk etkeni yoksa uzman, belirli aralıklarla izlemeyi ve aileye yönelik önerileri yeterli görebilir; gerekiyorsa eğitime okul öncesi dönemde başlanır. Böylece hem gereksiz endişe hem de gereksiz bekleme önlenir.
Kaynakça
- American Speech-Language-Hearing Association (ASHA). Fluency Disorders (Practice Portal). https://www.asha.org/practice-portal/clinical-topics/fluency-disorders/
- American Speech-Language-Hearing Association (ASHA). Stuttering. https://www.asha.org/public/speech/disorders/stuttering/
- Stuttering Foundation. Physician's Checklist for Referral. https://www.stutteringhelp.org/checklist-referral
- Stuttering Foundation. Risk Factors. https://www.stutteringhelp.org/risk-factors
- Stuttering Foundation. 7 Tips for Talking with Your Child. https://www.stutteringhelp.org/sites/default/files/7Tips.pdf
- Stuttering Foundation. Myths About Stuttering. https://www.stutteringhelp.org/sites/default/files/Myths-English.pdf
- Kara, İ., Kulak Kayıkcı, M. E. & Kirazlı, M. Ç. (2019). Okul Çağı Kekemelik Terapisi. Ankara: Detay Yayıncılık.
Hazırlayan
Odyoloji ve Konuşma Bozuklukları Uzmanı
Destina Sezgin Küçük, İzmir Çiğli'deki Luden Özel Keşif Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezi'nin kurucu ortağı ve Odyoloji ve Konuşma Bozuklukları Uzmanıdır. Ege Üniversitesi'nde koklear implantlı okul öncesi çocuklarda erken okuryazarlık becerileri üzerine yüksek lisans tezi hazırlamıştır. Yayınlarında Destina Sezgin (2019) ve Destina Sezgin Küçük (2022'den itibaren) adlarını kullanmıştır.
Profili gör