Hazırlayan:Destina Sezgin Küçük· Odyoloji ve Konuşma Bozuklukları Uzmanı· Güncelleme: 6 Ekim 2026
Afazi, beyinde dil işlevlerini yöneten bölgelerin çoğunlukla inme sonrasında hasar görmesiyle ortaya çıkan ve konuşmayı, söyleneni anlamayı, okumayı ve yazmayı etkileyebilen edinilmiş bir dil bozukluğudur; kişinin zekâsını etkilemez.
Afazi en sık inme (felç) sonrasında ortaya çıkar; beyin tümörleri, travmatik beyin hasarı ve zamanla kötüleşen beyin hastalıkları da afaziye yol açabilir.
Afazi genellikle beynin sol yarım küresinde meydana gelen bir hasar sonrası ortaya çıkan bir dil bozukluğudur. Beynin sağ tarafındaki hasar ise dikkat ve hafızada sorunlara neden olabilir.
Afazi başkalarının söylediklerini anlamayı, konuşmayı, okumayı ve yazmayı etkileyebilir. Beyin hasarında, afazi ile birlikte ağız bölgesindeki kasları etkileyen dizartri, kasların koordine bir şekilde hareket etmesinde sorun olan apraksi ve disfaji adı verilen yutma problemleri de olabilir.
Aile Desteği
Afazi konuşma, anlama, okuma ve yazmada sorunlar meydana getirebilir. Afazili bir birey söylemek istediği sözcükleri yanlış söylediğini fark edebilir. Bazen "tavuk" yerine "balık", "top" için "radyo" gibi sözcükler söyleyebilir. Sözcüklerdeki seslerin yerlerini değiştirebilirler. Örneğin, "muz" yerine "buz" diyebilir ya da anlamı olmayan kelimeler uydurabilir. Ayrıca afazili bireyler için cümleleri söylemek daha zor iken tek heceli sözcükler veya kelimeleri tek tek söylemek daha kolay olabilir. Bazen uydurma sözcüklerle gerçek sözcükleri bir araya getirerek anlamsız cümleler kurabilirler.
Bazı afazi tiplerinde birey başkalarının ne dediğini anlamayabilir. Bu durum karşıdaki birey hızlı konuştuğunda, uzun cümlelerde ve gürültülü ortamlarda daha da artabilir. Afazik bireylere okunacak metinler, kitaplar ve bilgisayar ekranları karışık gelebilir. Cümle yazmak için kelimeleri bir araya getirme ve hecelemede de güçlük yaşayabilirler. Okuma ve yazmadaki sorunlara ek olarak sayılar ve matematikte de güçlük yaşayabilirler. Örneğin, zamanı söylemek, para saymak veya toplama ve çıkarma yapmak zor olabilir.
Önerilen Kitaplar ve Kitap Bölümleri
- Piştav Akmeşe, P. (2020). İletişim, Dil ve Konuşma Yetersizliği Olan Öğrencilerde Sınıf Yönetimi (Ed. Ahmet Bildiren, Bertan Akyol). Özel Eğitimde Bütünleştirilmiş Sınıf Yönetimi. s. 175-201. Ankara: Pegem Akademi.
- Piştav Akmeşe, P. (2019). İletişim, Dil ve Konuşma Yetersizliği Olan Öğrenciler (Ed. Ümit Şahbaz). Özel Eğitim ve Kaynaştırma. s. 99-127. Ankara: Anı Yayıncılık.
Ne zaman uzmana başvurmalı?
Önemli: Konuşma ya da söyleneni anlama aniden bozulduysa, yüzde kayma ya da kolda güçsüzlük varsa bu bir inme belirtisi olabilir; vakit kaybetmeden 112'yi arayın. Afazi tanısı konduktan sonra ya da aşağıdaki durumlarda bir dil ve konuşma uzmanına başvurmanızı öneririz:
- İnme, kafa travması ya da beyin ameliyatı sonrasında konuşmakta, sözcük bulmakta, söyleneni anlamakta, okumakta ya da yazmakta güçlük var.
- Hastaneden taburcu olduktan sonra dil ve konuşma terapisine devam etmek istiyorsunuz.
- Belirgin bir neden olmadan sözcük bulma güçlüğü zamanla artıyor. Bu durumda önce bir nöroloji hekimine başvurun.
- Afazi üzerinden uzun zaman geçti ama günlük iletişimi geliştirmek istiyorsunuz.
- Aile olarak afazili yakınınızla iletişim kurmakta zorlanıyorsunuz.
Luden'de süreç
Luden'de afazi değerlendirmesi ve rehabilitasyonu şu adımlarla ilerler:
- Ön görüşme. Afaziye yol açan durumu, hastane ve doktor raporlarını, kişinin önceki iletişim alışkanlıklarını ve günlük yaşamdaki ihtiyaçlarını kişiyle ve ailesiyle birlikte konuşuruz.
- Değerlendirme. Dil becerilerini Gülhane Afazi Testi-2 (GAT-2) ve Afazi Dil Değerlendirme Testi (ADD) ile değerlendiririz; konuşma, anlama, adlandırma, tekrarlama, okuma ve yazmaya bakarız.
- Bireysel rehabilitasyon planı. Hedefleri kişinin günlük yaşamda en çok ihtiyaç duyduğu iletişim becerilerine göre belirleriz: sözcük bulma, anlama, cümle kurma, okuma ve yazma. Gerektiğinde yazma, çizme, jest ya da iletişim panoları gibi destekleyici iletişim yollarını da çalışırız.
- Aile ve bakım veren rehberliği. Aileye ve bakım verenlere afazili bireyle iletişimi kolaylaştıracak yöntemleri gösterir, çalışılan becerilerin günlük yaşamda kullanılmasını birlikte planlarız.
- RAM raporuyla ya da rapor olmadan. Rehberlik ve Araştırma Merkezi'nden (RAM) özel eğitim değerlendirme raporu alan afazili bireyler, Millî Eğitim Bakanlığı'nın destek eğitim programı kapsamında merkezimizde eğitim alabilir; bu eğitimin ücretini MEB karşılar. Raporu olmayanlar da değerlendirme ve eğitim için başvurabilir.
Sık sorulan sorular
Afazi zekâyı etkiler mi?
Hayır. Afazi bir dil bozukluğudur ve kişinin zekâsını etkilemez. Afazili kişi ne düşündüğünü ve ne söylemek istediğini bilir; ancak bunu sözcüklere dökmekte, söyleneni anlamakta, okumakta ya da yazmakta güçlük çeker.
Afazi düzelir mi? Terapi işe yarar mı?
Afazinin seyri, beyin hasarının yerine ve büyüklüğüne göre kişiden kişiye değişir. Araştırmalar, inme sonrası afazide dil ve konuşma terapisinin iletişim becerilerini geliştirdiğini gösteriyor. Üzerinden aylar ya da yıllar geçmiş afazide de yoğun terapiyle günlük iletişimde ilerleme sağlanabiliyor.
Afazili yakınımla nasıl konuşmalıyım?
Televizyon gibi arka plan seslerini kapatın. Kısa ve sade cümleler kurun, ama bir yetişkinle konuştuğunuzu unutmayın; çocukla konuşur gibi konuşmayın. Ona konuşması için zaman tanıyın; sözünü kesmeyin, cümlelerini tamamlamak ya da sözcük önermek için acele etmeyin. Konuşmanın yanında yazma, çizme, jest ve evet-hayır soruları gibi yollardan da yararlanın. Doğru anladığınızdan emin olmak için söylediğini ona tekrar edin ve her iletişim çabasını destekleyin.
Afazi ile dizartri arasındaki fark nedir?
Afazi bir dil bozukluğudur: sözcükleri bulmak, cümle kurmak, söyleneni anlamak, okumak ve yazmak etkilenir. Dizartri ise konuşma kaslarındaki güçsüzlük ya da koordinasyon bozukluğundan kaynaklanan bir motor konuşma bozukluğudur: kişinin dili sağlamdır, ama konuşması bulanık, yavaş ya da zor anlaşılır olur. İnme sonrasında ikisi birlikte görülebilir.
Afazi çocuklarda da görülür mü?
Afazi, beyin hasarından sonra ortaya çıkan, sonradan edinilmiş bir dil bozukluğudur; çocuklarda da beyin hasarından sonra görülebilir. Dil gelişiminin baştan itibaren yaşıtlarına göre geride kalması ise afazi değil, gelişimsel dil bozukluğudur.
Kaynakça
- American Speech-Language-Hearing Association (ASHA). Aphasia (Practice Portal). https://www.asha.org/practice-portal/clinical-topics/aphasia/
- American Speech-Language-Hearing Association (ASHA). Aphasia. https://www.asha.org/public/speech/disorders/aphasia/
- National Aphasia Association. Aphasia-Friendly Communication Tips. https://aphasia.org/aphasia-friendly-communication-tips/
- Brady, M. C., Kelly, H., Godwin, J., Enderby, P. & Campbell, P. (2016). Speech and language therapy for aphasia following stroke. Cochrane Database of Systematic Reviews, CD000425. https://doi.org/10.1002/14651858.CD000425.pub4
- Breitenstein, C., Grewe, T., Flöel, A. ve ark. (2017). Intensive speech and language therapy in patients with chronic aphasia after stroke: a randomised, open-label, blinded-endpoint, controlled trial in a health-care setting. The Lancet, 389(10078), 1528–1538. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(17)30067-3
Hazırlayan
Odyoloji ve Konuşma Bozuklukları Uzmanı
Destina Sezgin Küçük, İzmir Çiğli'deki Luden Özel Keşif Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezi'nin kurucu ortağı ve Odyoloji ve Konuşma Bozuklukları Uzmanıdır. Ege Üniversitesi'nde koklear implantlı okul öncesi çocuklarda erken okuryazarlık becerileri üzerine yüksek lisans tezi hazırlamıştır. Yayınlarında Destina Sezgin (2019) ve Destina Sezgin Küçük (2022'den itibaren) adlarını kullanmıştır.
Profili gör