Gelişimsel Dil Bozukluğu ve Geç Konuşma

Hazırlayan:Destina Sezgin Küçük· Odyoloji ve Konuşma Bozuklukları Uzmanı· Güncelleme: 5 Ekim 2026

Gelişimsel dil bozukluğu; çocuğun dili anlama ve kullanma becerilerinin yaşıtlarına göre belirgin biçimde geride olduğu, bu güçlüğün günlük iletişimi ve öğrenmeyi etkilediği ve işitme kaybı, otizm ya da zihinsel yetersizlik gibi bilinen bir nedene bağlı olmadığı bir dil gelişimi bozukluğudur.

Çocukların ortalamadan daha düşük alıcı ve ifade edici dil gelişimleri olmasına gelişimsel dil bozukluğu denir. Gelişimsel dil bozukluğu, bilişsel ve motor alanlardaki ön becerileri yaşıyla uyumlu olan ancak dil kazanımında görülen bir gecikmedir. Bu çocuklar yönergeleri takip etmede veya soruları anlamada sorun yaşayabilirler, yeni sözcükler öğrenmekte veya cümle kurmakta zorluk çekebilirler. Çocuğun yaşıyla uyumlu dili anlama ve isteklerini ifade edecek sözcük dağarcığına sahip olmaması gelişimsel olarak dil desteği alması gerektiği anlamına gelebilir.

Yaşına uygun dil ve konuşma becerileri için öncelikle ön koşul becerilerin (oyun, motor ve alıcı dil) gelişimi değerlendirilir.

Yaşa uygun ön becerilere örnek olarak;

Uygun oyun becerileri
Uygun motor becerileri
Uygun alıcı dil

Bazı çocukların alıcı dil (dili anlama) sorunları vardır. Yönergeleri takip etmek, soruları yanıtlamak, nesneleri ve resimleri işaret etmede güçlük yaşayabilirler. Bazı çocukların ifade edici dilde (konuşma) sorunları vardır. Nesneleri adlandırma, soru sorma, sözcükleri bir araya getirmede güçlük yaşayabilirler.

Yaşa Uygun Beklenen Dil Gelişim Evreleri

Doğum–3 aylık dönemde ağlama ve agulamasını bekleriz.
6-12 aylık dönemde duydukları sesleri tekrar edebilme, hece tekrarları (ba-ba-de-de, pa-pa-ya-ya gibi) yapabilmesini ve annenin sesini tanımasını bekleriz.
12 aylık bir çocuğun 2 ile 10 sözcük kullanmasını bekleriz.
18 aylık bir çocuğun 10 ile 50 sözcük kullanmasını bekleriz.
24 aylık bir çocuğun 50-250 sözcük kullanmasını bekleriz.
36 aylık bir çocuğun 250-1000 sözcük kullanmasını bekleriz.

Ne zaman uzmana başvurmalı?

Her çocuğun gelişim hızı farklıdır. Ancak aşağıdakilerden biri varsa beklemeden bir dil ve konuşma uzmanına danışmanızı öneririz:

18 aylıkken "anne", "baba" dışında en az üç sözcük söylemeye çalışmıyor.
2 yaşında iki sözcüğü birleştirmiyor ("daha süt", "su ver" gibi).
Yaşına uygun basit yönergeleri anlamıyor; soruları yanıtlamakta ya da nesneleri ve resimleri göstermekte zorlanıyor.
Nesneleri adlandırmakta, soru sormakta ya da sözcükleri bir araya getirmekte yaşıtlarından geride.
Daha önce kullandığı sözcükleri ya da becerileri kaybetti.
Siz, çocuğun öğretmeni ya da doktoru dil gelişiminden endişe ediyorsunuz.

Luden'de süreç

Luden'de dil gelişimi değerlendirmesi ve eğitimi şu adımlarla ilerler:

Ön görüşme. Çocuğun gelişim öyküsünü ve günlük iletişimini aileyle birlikte konuşuruz. İşitmesinin test edilip edilmediğini sorarız; dil gecikmesinde önce işitme kaybının dışlanması gerekir.
Değerlendirme. Önce oyun, motor ve alıcı dil gibi ön koşul becerilere bakarız. Dil gelişimini Türkçe Erken Dil Gelişim Testi (TEDİL) ya da Türkçe Okul Çağı Dil Gelişim Testi (TODİL) ile ölçeriz. Gerekirse çocuğun kendiliğinden konuşmasından alınan dil örneğini Türkçe SALT ile analiz ederiz.
Bireysel eğitim planı. Hedefleri değerlendirme sonuçlarına ve ailenin önceliklerine göre belirleriz. Oturumlar oyun temellidir. Küçük çocuklarda Etkileşim Temelli Erken Çocuklukta Müdahale Programı (ETEÇOM) ilkelerinden, çocukların kendini ifade etmesinde ritim ve müzikten yararlanırız.
Aile rehberliği. Dil gelişimini günlük rutinlerde nasıl destekleyeceklerini ailelerle birlikte planlarız. Gelişimi düzenli aralıklarla yeniden değerlendirip aileyle paylaşırız.
RAM raporuyla ya da rapor olmadan. Rehberlik ve Araştırma Merkezi'nden (RAM) özel eğitim değerlendirme raporu alan çocuklar, Millî Eğitim Bakanlığı'nın destek eğitim programı kapsamında merkezimizde eğitim alabilir; bu eğitimin ücretini MEB karşılar. Raporu olmayan aileler de değerlendirme ve eğitim için başvurabilir.

Sık sorulan sorular

2 yaşındaki çocuğum konuşmuyor; ne zaman endişelenmeliyim?

Çocukların çoğu 18 aylıkken "anne", "baba" dışında en az üç sözcük söylemeye çalışır; 2 yaşında da iki sözcüğü birleştirir ("daha süt" gibi). Çocuğunuz bu basamaklara ulaşmadıysa, söylediklerinizi anlamakta zorlanıyorsa ya da daha önce kullandığı sözcükleri kaybettiyse beklemeden değerlendirme yaptırın. Hangi çocuğun yaşıtlarını kendiliğinden yakalayacağını önceden bilmek mümkün değildir; bu yüzden "bekleyelim, konuşur" demek yerine değerlendirme yaptırmak gerekir. Değerlendirmeden önce çocuğun işitmesi de test edilmelidir.

Geç konuşma ile gelişimsel dil bozukluğu aynı şey mi?

Hayır. Geç konuşma, 2 yaş civarında sözcük dağarcığının ve sözcükleri birleştirmenin yaşıtlarına göre geride olmasıdır. Gelişimsel dil bozukluğunda ise dil güçlüğü sürer, günlük iletişimi ve öğrenmeyi etkiler ve işitme kaybı, otizm ya da zihinsel yetersizlik gibi bilinen bir nedene bağlı değildir. Geç konuşan her çocukta gelişimsel dil bozukluğu olmaz, ancak hangisinde süreceğini önceden bilmek mümkün değildir. Tanının netleşmesi zaman alabilir; destek ise dil güçlüğü fark edildiği anda başlayabilir.

İki dil konuşulan bir evde büyümek dil gecikmesine yol açar mı?

Hayır. İki dil öğrenmek dil bozukluğuna yol açmaz; dünyanın her yerinde çocuklar iki ya da daha fazla dili sorunsuz öğrenir. İki dilli çocuklar da ilk sözcüklerini çoğunlukla 1 yaş civarında söyler, 2 yaş civarında iki sözcüklü ifadeler kurar. İki dili aynı cümlede karıştırmaları normal gelişimin parçasıdır. İki dilli bir çocuğun dil gelişiminden endişe ediliyorsa değerlendirmede iki dil birlikte ele alınmalıdır.

Ekran süresi dil gelişimini etkiler mi?

Çocuklar dili, kendileriyle konuşan insanlarla etkileşim içinde öğrenir; ekran bu etkileşimin yerini tutmaz. Amerikan Pediatri Akademisi, 18 aydan küçük çocuklar için görüntülü görüşme dışında ekran kullanılmamasını öneriyor. 2–5 yaş arasında ise ekranın günde en fazla 1 saatle sınırlanmasını, nitelikli içerik seçilmesini ve mümkünse bir yetişkinle birlikte izlenmesini öneriyor. Ekran süresini azaltıp yerine birlikte oyun ve kitap okuma zamanı koymak dil gelişimini destekler.

Evde dil gelişimini nasıl destekleyebilirim?

Çocuğunuzun ilgisini takip edin ve oyun sırasında yaptıklarını kısa cümlelerle anlatın. Söylediklerini bir adım genişletin: çocuk "araba" dediğinde "kırmızı araba gidiyor" diye karşılık verin. Peş peşe soru sormak yerine yorum yapın ve ona konuşmak için zaman tanıyın. Her gün birlikte kitap okuyun, şarkı ve tekerleme söyleyin. Araştırmalar, anne-babanın uzmanla birlikte öğrenip evde uyguladığı dil desteğinin çocukların dil becerilerini geliştirdiğini gösteriyor.

Kaynakça

Bishop, D. V. M., Snowling, M. J., Thompson, P. A., Greenhalgh, T. & CATALISE-2 consortium (2017). Phase 2 of CATALISE: a multinational and multidisciplinary Delphi consensus study of problems with language development: Terminology. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 58(10), 1068–1080. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5638113/
Zubler, J. M. ve ark. (2022). Evidence-informed milestones for developmental surveillance tools. Pediatrics, 149(3).
Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Learn the Signs. Act Early. https://www.cdc.gov/act-early/media/pdfs/CDC-LTSAE-Brochure-Eng_FNL2-2021-508.pdf
American Speech-Language-Hearing Association (ASHA). Learning Two Languages.
American Academy of Pediatrics, Council on Communications and Media (2016). Media and Young Minds. Pediatrics, 138(5), e20162591.
Roberts, M. Y. & Kaiser, A. P. (2011). The effectiveness of parent-implemented language interventions: A meta-analysis. American Journal of Speech-Language Pathology, 20(3), 180–199. https://pubs.asha.org/doi/10.1044/1058-0360(2011/10-0055)

Hazırlayan

Destina Sezgin Küçük

Odyoloji ve Konuşma Bozuklukları Uzmanı

Destina Sezgin Küçük, İzmir Çiğli'deki Luden Özel Keşif Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezi'nin kurucu ortağı ve Odyoloji ve Konuşma Bozuklukları Uzmanıdır. Ege Üniversitesi'nde koklear implantlı okul öncesi çocuklarda erken okuryazarlık becerileri üzerine yüksek lisans tezi hazırlamıştır. Yayınlarında Destina Sezgin (2019) ve Destina Sezgin Küçük (2022'den itibaren) adlarını kullanmıştır.

Profili gör